Czy to jest utwór naukowy?

Często osoby związane z branżą naukowo-badawczą mają wątpliwości, w jakim zakresie wyniki ich prac mogą być uznane za utwór naukowy, a co za tym idzie – czy podlegają ochronie prawnoautorskiej. Dzisiaj postaramy się wyjaśnić ww. kwestie.

 

Utwór naukowy – czym jest

Na gruncie prawa autorskiego za utwór uznaje się każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

 

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych wskazuje otwarty katalog utworów, które mogą stanowić przedmiot prawa autorskiego, do którego zalicza m.in. utwór naukowy. Nie definiuje jednak tego pojęcia, wskazując tylko, że taki utwór może być wyrażony słowem, symbolami matematycznymi, lub znakami graficznymi.

 

Sądy zaliczają dzieła naukowe do tzw. utworów „niefikcjonalnych”. Ich problem polega na tym, że spełnienie przesłanki niepowtarzalności i oryginalności często może być kwestionowane. Według sądów „wątpliwości co do twórczego i indywidualnego charakteru wymienionych dzieł wynikają z tego, że dotyczą one obiektywnie istniejącego stanu rzeczy, przedmiot i temat pracy są z góry ustalone, metody badawcze z reguły są znane i takie same, nieuniknione jest oparcie się na wcześniejszym dorobku”. Dlatego tak istotne dla stwierdzenia czy dzieło jest utworem chronionym prawem autorskim, jest ustalenie stopnia wkładu indywidualnego twórcy.

 

Co w utworze naukowym nie jest chronione

Pamiętajmy jednak o bardzo ważnej kwestii. Mianowicie w utworach naukowych ochronie prawnoautorskiej nie podlegają odkrycia, sam pomysł badawczy, temat, idee, teorie, wyniki czy rozwiązania naukowe. Nie jest przedmiotem prawa autorskiego również sposób czy metoda działania. Wynika to m.in. z tego, że w  prawie autorskim przedmiotem ochrony jest forma, czyli sposób wyrażenia danej treści naukowej. O prawnoautorskim charakterze dzieła decyduje bowiem sposób przedstawienia zjawisk, ich cech, właściwości oraz występujących między nimi zależności.

 

Kiedy rezultat prac nie jest utworem

To co również istotne jest w pracy naukowej to to, że ochronie prawnoautorskiej nie podlegają dzieła będące wynikiem zastosowania określonej wiedzy, surowców i technologii, które są rezultatem wysiłku intelektualnego o charakterze standardowym i typowym. Nie będzie również utworem w rozumieniu prawa autorskiego opracowanie stanowiące jedynie zastosowanie nawet wysokospecjalistycznej wiedzy technicznej, jeżeli jego treść jest z góry zdeterminowana obiektywnymi warunkami i wymaganiami technicznymi oraz charakterem realizowanego dzieła.

 

Powyższe może nasuwać myśl, że dzieła o charakterze technicznym nie są chronione prawem autorskim. Jednak wcale tak nie jest. O tym, czy dzieło jest utworem naukowym czy też nie, nieważne jest, że jest ono techniczne. Istotne jest wciąż, czy treść została ujęta w sposób twórczy, oryginalny.

 

Przykłady

Żeby jeszcze lepiej przybliżyć ww. problematykę, poniżej podajemy przykłady dzieł, które były wysoce techniczne, mimo tego zostały uznane za utwory:

  1. system służący śledzeniu i nadzorowaniu lotów gołębi (wyrok SA w Katowicach z 24 stycznia 2013 r.)
  2. Komputerowa Mapa Podziału Hydrologicznego (wyrok WSA w Warszawie z 17 lipca 2007 r.)
  3. testy psychologiczne – wyrok WSA w Warszawie z 9 stycznia 2006 r.
  4. skrypt pod tytułem „Centralny Układ Nerwowy i narządy zmysłu” – wyrok SN z 7 listopada 2003 r.
  5. projekty dokumentacji technicznej: plany, zarysy, szkice, rysunki, modele i projekty – wyrok SN z 12 czerwca 1978 r.
  6. projekt wynalazczy – wyjaśnienie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 6 czerwca 2000 r. (DP/WPA.024/95/00);
  7. efekty badań naukowych, np. w postaci odpowiednich opracowań naukowych – wyjaśnienie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 6 marca 2000 r. (DP/WPA.024/14/00);
  8. raporty monitorowania efektów działania leków – wyjaśnienie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 8 lipca 2003 r. (DP/WPA.024/416/03);

Ochrony prawnoautorskiej odmówiono jednak takim dzieło jak:

  1. projekt koncepcyjny dotyczący instalacji odzysku ciepła, jeśli jest jedynie zastosowaniem nawet wysokospecjalistycznej wiedzy technicznej, jeżeli jego treść jest z góry zdeterminowana obiektywnymi warunkami i wymaganiami technicznymi oraz charakterem realizowanego (rozwiązywanego) problemu (zadania) technicznego – wyrok SA w Poznaniu z 9 listopada 2006 r. (I ACa 490/2006);
  2. ekspertyza techniczna – wyrok WSA we Wrocławiu z 14 października 2004 r. (II SA/Wr 1833/2002, Lex nr 575160).

 

Utwór naukowy a nowość

Warto zwrócić też uwagę, że cały czas piszemy o oryginalności, ale nie nowości. Nowość nie jest niezbędną cechą twórczości jako przejawu intelektualnej działalności człowieka. Utworem w rozumieniu prawa autorskiego może być nawet kompilacja wykorzystująca dane powszechnie dostępne pod warunkiem, że ich wybór, segregacja i sposób przedstawienia ma znamiona oryginalności (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2006 r. I CK 281/05).

 

Podsumowanie

Podsumowując – utwory naukowe stanowią szczególną kategorię utworów w rozumieniu prawa autorskiego, a o ich kwalifikacji każdorazowo decyduje zarówno zawartość teoretyczna, jak i naukowy poziom twórczy. Taki utwór oprócz cech charakterystycznych wymienionych w ustawie, powinien dodatkowo cechować się nowym ujęciem teoretycznego problemu związanego z nauką.

 

 

Masz pytania? Napisz do mnie: aleksandra.maciejewicz@lawmore.pl