Do kogo należą prawa do pracy doktorskiej?

W ramach naszej współpracy z naukowcami, często spotykamy się z pytaniem, do kogo należą prawa do pracy doktorskiej – do naukowca czy do uczelni? Poniżej postaramy się odpowiedzieć na to pytanie.

 

Czym jest praca doktorska w rozumieniu prawa autorskiego?

Przede wszystkim nie należy mylić pojęcia pracy dyplomowej z pracą doktorską. Prawidłowe rozróżnianie tych terminów jest istotne zwłaszcza na gruncie prawa autorskiego, o czym dalej będzie mowa.

Analizując znaczenie pracy doktorskiej najłatwiej rozpocząć od przywołania samego pojęcia utworu zdefiniowanego w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Abstrahując od tego, ile wkładu „twórczego” jest zwykle w danej pracy doktorskiej, w przypadku spełnienia wyżej wymienionych przesłanek, możemy potraktować daną pracę doktorską jako utwór .

 

Kto jest twórcą pracy doktorskiej?

W rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Twórcą pracy doktorskiej jest więc co do zasady doktorant. Oczywiście w zakresie rozporządzania majątkowymi prawami autorskimi do pracy mogą występować modyfikacje. I tak np. majątkowe prawa autorskie do pracy doktorskiej mogą przysługiwać instytucji naukowej na podstawie odrębnej umowy, czy to licencyjnej czy też umowy przeniesienia majątkowych praw autorskich. Każdorazowo zakres uprawnień uczelni może być odmienny w zależności od charakteru i treści ewentualnej umowy, która łączy doktoranta oraz uczelnię.

 

Czy pracownik jest zobowiązany do przekazywania wyników badań naukowych?

Odmiennym przypadkiem jest sytuacja, gdy uczelnia będzie domagała się przekazania wyników badań naukowych od doktoranta będącego jednocześnie pracownikiem uczelni. Wówczas znajdzie zastosowanie treść art. 14 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, zgodnie z którym:

Jeżeli w umowie o pracę nie postanowiono inaczej, instytucji naukowej przysługuje pierwszeństwo opublikowania utworu naukowego pracownika, który stworzył ten utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Pierwszeństwo opublikowania wygasa, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od dostarczenia utworu nie zawarto z twórcą umowy o wydanie utworu albo jeżeli w okresie dwóch lat od daty jego przyjęcia utwór nie został opublikowany.

Co więcej instytucja naukowa może, bez konieczności zapłaty twórcy (doktorantowi) odrębnego wynagrodzenia, korzystać z materiału naukowego zawartego w takim utworze, pod warunkiem, że wynika to z treści zawartej umowy o pracę.

W związku z powyższym w przypadku, gdy w łączącej doktoranta i uczelnię umowie o pracę nie postanowiono odmiennie, doktorant zobowiązany będzie przekazać takie wyniki badań uczelni.

 

Czy promotor jest współtwórcą pracy doktorskiej?

Przyjmując prawidłowy proces tworzenia pracy doktorskiej, rola promotora powinna ograniczać się do czynności kontrolnych, wyznaczających kierunek pracy doktorskiej. Angażowanie się promotora nie powinno być na tyle szerokie, żeby można było mówić o jego współautorstwie.

Zakładając zatem „przepisowy” udział promotora w tworzeniu pracy doktoranta, nie powinno dojść do sytuacji uznania promotora za współautora pracy doktorskiej. Promotor odpowiada wprawdzie za jakość takiej pracy, ale zazwyczaj jest to wsparcie „techniczne”. Z kolei niezbędną przesłanką powstania współtwórczości jest wkład twórczy drugiej osoby. Za wkład twórczy z kolei nie jest uznawane np. dzielenie się wiedzą ekspercką, przekazanie pomysłu na zmianę podejścia do badań czy techniczna korekta.

 

Prawo do korzystania z utworu stworzonego przez osobę ubiegającą się o nadanie stopnia doktora

Istotną regulacja prawa autorskiego jest kwestia dotycząca osób ubiegających się o nadanie stopnia doktora w wyniku wykonywania obowiązków związanych z przygotowaniem rozprawy doktorskiej. Ustawa przyznaje wówczas m.in. uczelniom, instytutom naukowym Polskiej Akademii Nauk czy instytutom badawczym (utworzonym na podstawie określonych ustaw) prawo do:

  • korzystania bez wynagrodzenia i bez konieczności uzyskania zgody autora z utworu stworzonego przez taką osobę
  • udostępniania takiego utworu ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz korzystania z utworów znajdujących się w prowadzonych przez niego bazach danych, w celu sprawdzania z wykorzystaniem Jednolitego Systemu Antyplagiatowego

Co za tym dalej idzie, Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki może korzystać z tych rozpraw doktorskich, które znajdują się w prowadzonych przez niego bazach danych w zakresie, który okaże się niezbędny do zapewnienia prawidłowego utrzymania i rozwoju tych baz oraz współpracujących z nimi systemów informatycznych.

 

Powyżej, nie przez przypadek, nie została poruszona kwestia prawa do komercjalizacji wyników badań naukowych. Jest to materiał na drugi, dużo obszerniejszy, artykuł, który pojawi się już niebawem.

 

Masz pytania? Napisz do mnie: aleksandra.maciejewicz@lawmore.pl